ذبيح الله صفا
756
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
2 ) كنز الرموز ، مثنوىييست عرفانى بر وزن مثنوى مولوى ( بحر رمل مسدس مقصور يا محذوف ) كه شاعر بعد از ستايش شهاب الدين عمر سهروردى و خليفهء او در هند يعنى بهاء الدين زكرياى مولتانى و پسرش صدر الدين مولتانى و كسى از پيشوايان بنام شمس الدين ( كه شاعر او را از اعقاب على عليه السلام معرفى مىكند ) ، و نصيحت خود ، به بحثى در بارهء دين و متفرعات آن و آنگاه ببيان مطالبى مانند علم و توحيد و نفس و دل و روح و عقل و توكل و قرب و بعد و قبض و بسط و شوق و تفريد و تجريد و تلوين و تمكين و غيب و حضور و علم اليقين و عين اليقين و تجلى صفات و تجلى ذات و سماع توجه كرده است . اين منظومه در حدود 720 تا 750 بيت دارد و از آن نسخى موجودست و بطبع نيز رسيده . 3 ) سىنامه ، مثنوىييست در 1200 بيت ببحر هزج مسدس مقصور يا محذوف بر منوال دهنامههايى كه در قرن هفتم و هشتم ميسرودند ، بدين معنى كه تشكيل مىشود از نامههاى عاشقانه ميان عاشق و معشوق . منتهى موضوع عشق در اين منظومه عرفانى و مطالب آن خلاصهيى از سير و سلوك عارفانست . ازين منظومه نسخههايى موجود است و بنابر گفتار دولتشاه شاعر آن را « در اوان شباب گفته » « 1 » . اميرحسينى درين منظومه مانند همهء نامهسرايان از هر حيث حتى در ايراد مضامين و عبارات و تركيبات تحت تأثير خسرو و شيرين نظامى است . 4 ) پنج گنج ، مجموعهييست از پنج قصيده در توحيد و تحقيق كه هم جدا از ديوان او و هم در ديوان او ضبط شده است بمطلعهاى ذيل : 1 - مرا از عالم توفيق مژده مىرسد املا * برانم زورق تحقيق بسم اللّه مجرىها 2 - رفت روز نشاط و عيش و سرور * وقت عذر آمد ايها المغرور 3 - طلب اى سالكان راه وفا * طرب اى ساكنان كوى بقا 4 - چو تقدير قسمت خدا مىكند * مگو آنچه كرد اين چرا مىكند
--> ( 1 ) - تذكرة الشعرا ص 249 .